Weihnachts oratorium, J.S. Bach.

Johann Sebastian Bach, dienaar van God en kerk, gelovig, geniaal componist én strateeg

Ad majorem Dei gloriam …

Het is 22 november in het jaar onzes Heren 1734. Nog een paar weekjes en we staan voor kerstdag. Voor de lutheranen een groot feest, en iedereen die in Leipzig van ver of dichtbij iets te maken heeft met kerk en eredienst is nu behoorlijk in de weer om alles voor mekaar te krijgen zoals was afgesproken op de kerkenraad.

Zo ook Johann Sebastiaan Bach hoewel hij er een beetje (te) laat aan begonnen is. De partituur voor zijn Weihnachtsoratorium wil maar niet vlotten, en de tijd dringt. Er moet aan hoog tempo gekopieerd worden.

Ten huize van Bach is het een drukte van belang. Mensen lopen in en uit, hebben hem nodig voor van alles en nog wat. Zijn huis in de Thomasschule is het muzikale zenuwcentrum van de stad. En bij al deze drukte heeft hij zijn huisgenoten, inclusief vrouw, kinderen tot de jaren van verstand en inwonende leerlingen ingeschakeld om partituren te kopiëren. Er hangt stress in de lucht. Bach superviseert streng en wanneer hij een paar kanjers van fouten vindt in het kopieerwerk wordt het hem wat te veel en kraakt er een oorvijg door het huis.
Anna Magdalena is er als de kippen bij om vader Bach te sussen. Er moet wat geknuffeld worden en Johann laat zich wat tegenstribbelend door zijn vrouwtje op straat zetten. En passent gritst ze zijn tabak en pijp mee van de schouw. Oef …da ’s dan geregeld.
Nerveus aan z’n pijp lurkend staat Johann af te koelen. Een gesprek over ditjes en datjes met een voorbijganger verzet zijn zinnen en zoetjes aan komt hij weer tot zichzelf.

Het manuscript van de eerste pagina van het Weinachtsoratorium

Ondertussen tracht zijn vrouw het leed van haar geterroriseerde huisgenoten wat te verzachten. Er staat koffie in de kast die alleen uitgehaald wordt bij feestelijke gelegenheden, maar moeder beslist dat het nu een goed moment is en ze verrast de zwoegende kopiisten met een lekkere verse kop luxekoffie. Op dat ogenblik komt Johann de huiskamer weer binnen. Zijn gezicht betrekt wanneer hij merkt dat ze aan de koffie zitten, zijn koffie. De geur stemt hem echter mild, een bakje meegenieten is het beste wat hij nu kan doen. Hij loopt even naar de keuken en in het voorbijgaan legt hij zijn handen op de schouders van de geviseerde leerling, het is zijn vaderlijk pardon.

Eindelijk klaar! Tijd voor de repetities.
Na tien jaar kennen de Leipzigers hun Bach. Ze weten dat hij weer met iets groots bezig is en willen graag een primeurtje. Vooral de notabelen proberen van hun privileges gebruik te maken om tijdens de repetities de kerk binnen te geraken, maar ..Bach houdt de deuren dicht, geen pottenkijkers! Misschien een paar arme drommels die als ze rustig en stil zijn achteraan in de kerk een muzikaal graantje mogen meepikken, maar notabelen en vooral zij die denken dat ze notabelen zijn …eraus!!

25 December, zeven uur in de morgen. Om en bij de tweeduizend groot- en kleingelovigen zitten in de Sint Nikolaikirche. Ze hangen eraan voor een dienst die zowat een drie- tot viertal uren gaat duren en dat dan nog in een ijskoude kerk. Bibberen is hier een volksgebeuren. Er wordt uitgebreid op het orgel gespeeld en door het volk worden heel wat koralen gezongen. En dan neemt onze Johann zijn positie in. Hij zoekt oogcontact met zijn muzikanten en zangers, vraagt concentratie, ademt diep in terwijl hij de armen ten hemel heft …. Tweeduizend zielen houden de adem in (kan een ziel ademen?) en dan bevrijdt Bach met één brede beweging alle opgebouwde spanning. Pauken rollen door de ruimte. Wie ondanks de kou ingedommeld was komt met een schok weer op aarde, juist op tijd voor de traverso en hobo, violen strijken naar beneden en duwen de trompetten gedreven de hoogte in …en dán het koor ‘Jauchzet, frohlocket, auf, preiset die Tage’, nu laat Bach álles los. Een immens muzikaal feest schettert door de Sint Nikolai. De gelovige gemeenschap zit sprakeloos. Golven van goddelijke muziek rollen over de hoofden, de gewelven zijn nauwelijks hoog genoeg om dit te bevatten. Mensen krijgen het er warm van want Johann heeft in deze tijd van het jaar chauffage avant la lettre in zijn muziek ingebouwd. En binnenin, helemaal binnenin lacht Bach om het groots feest ad majorem dei gloriam maar tegelijkertijd heeft hij ze allemaal ingepakt en hij weet het. Dienaar van God en kerk, gelovig, geniaal componist én strateeg.

De paukenslagen, trompetten, de overrompeling gaan rond als een lopend vuurtje. In de namiddag wordt alles nog eens overgedaan in de Sint Thomaskirche, ze zullen  daar verwittigd zijn van wat komen gaat. De chauffage zal bij voorbaat al een beetje branden.

=> Luisteren: Jauchzet, frohlocket, auf, preiset die Tage
Uitvoerders
RIAS-Kammerchor
Akademie für Alte Musik Berlin
Olv René Jacobs
Label: Harmonia Mundi

Advertisements

One thought on “Weihnachts oratorium, J.S. Bach.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: